Psychopathologie en godsdienstigheid: het verschil tussen individualiteit en collectiviteit?

Nu Hans Van Temsche op weg is een BV non grata te worden stel ik mij serieus vragen over zijn volgens bepaalde dokters autisme. Niet dat ik de expertise of kwalificaties heb om hem te diagnostizeren. Wat ik wel een curieus gegeven vind is dat hij zogezegd onder invloed heeft gestaan van gewelddadige spelletjes. Men zegt dat hij het contact met de werkelijkheid heeft verloren en in een eigen wereld leeft met eigen regels. Is dat nu net niet wat ook veel gelovigen doen? Bekijken zij de wereld ook niet door een bril die eigen regels en filters oplegt? Hans Van Temsche heeft die misdaden gedaan o.a. omdat hij geloofde in de werkelijkheid van die spelletjes. Nu, geloven betekent ook naast 'een (persoonlijk) vertrouwen hebben in het bestaan van iets' ook 'goede redenen hebben om iets aan te nemen'. Die twee betekenissen kunnen mekaar uitsluiten. Er is een verschil tussen 'ik geloof dat ik de Lotto ga winnen' en 'ik geloof dat ik deze computer voor mij zie'. De eerste ligt in de sfeer van de wishful thinking. De tweede is onderdeel van het epistemologisch proces. En niet alle redenen zijn goede redenen.

Nu, ik denk dat er overeenkomsten zijn tussen het vermeende autistische ziektebeeld van Hans en de doorsnee gelovige. Ik ben niet de eerste die godsdienstigheid omschrijft als ziekte. Nietzsche deden dat al voor mij. Feuerbach met zijn idee van projectie van de mens suggereert al op zich een 'waanzin' in de betekenis van 'zichzelf voorstellen dat iets zinvol is', zoals in de uitdrukking 'in de waan zijn dat'. Recenter komen we Dawkins tegen, samen met Harris en Dennett, die de stelling van godsdienstigheid als geestesziekte poneren. Pat Condell op Youtube zegt iets gelijkaardigs. Klik HIER voor de video die ik bedoel.

Natuurlijk wil ik niet zeggen dat elke gelovige een autist is van het eerste uur. Wel ik ik zeggen dat gelovigen kenmerken hebben van autisme. Of misschien van psychosen. Of van waanzin. De ene is al seculierder dan de andere in zijn of haar waanzin. Met de ene kun je al zinvoller praten, dan met de andere. Je kunt het omschrijven als 'de ene zit er niet zo diep in als de andere; de ene is niet zo geestesziek als de andere.'

't Is eveneens curieus dat een ziekenhuis in Jeruzalem een speciale afdeling heeft voor mensen met het 'Jerusalem-syndroom'. Dat zijn gelovige wacko's die denken dat ze de volgende profeet zijn (zoals er al een paar de heilige boeken hebben gehaald in het verleden). Sommigen van hen worden in de woestijn teruggevonden met hun hotellakens om hen heen gewikkeld. Gelooft gij dan niet, Thomas? Klikt gij dan hier en alhier. Een heuse film over zo'n wacko's is HIER te vinden - kijk vanaf 9:12. Het Jerusalem-syndrome haal ik uit Christopher Hitchens' zijn God is not Great.

Wat ik wil zeggen is dat er geen duidelijk verschil is tussen de vermeende waanzin van Hans van Temsche en een diep-religieuze persoon. Beiden zien zij de werkelijkheid doorheen de bril van hun eigen werkelijkheid. Beiden kunnen daardoor agressief doen tegen de 'pionnetjes' die figureren in hun wereldjes. Dat je zou smalen als je 'wist' dat je ketterse buurman naar de Hel gaat terwijl jij 'weet' dat je naar de Hemel gaat is al symptomatisch voor een zekere waanzin.

Misschien vind je dit te ver gezocht. Wel, stel dat iemand in de straat vermoord wordt en de vermeende dader zegt dat God hem dit heeft opgedragen. Waar steek je zo iemand? Toch wel in de psychiatrie? Wie neemt nu zo iemand serieus? Niemand, toch! De vraag die daaruit voortvloeit is: waarom zouden wij mensen die 'minder waanzinnig' zijn wél serieus moeten nemen? Zou jij iemand serieus nemen die 'maar een klein beetje' in kabouters gelooft? Ik wijs hier met de vinger naar de gelovigen die de belachelijke dingen in hun geloof uit schaamte voor ridicule achterwege laten maar wel op de proppen komen met het Mysterie, dat gedoe van 'je moet niet voor alles een rationele uitleg vragen, '... Leg dan eens uit waarom er überhaupt iets uitgelegd moet worden om het begrijpelijk te maken.

Vb. Waarom zou Jezus van goddelijke komaf zijn. Omdat Maria onbevlekt ontvangen is en zoiets alleen door mirakels kan. (Enfin, we blijven binnen de perken van het discours). Dat is toch proberen rationaliseren, proberen begrijpelijk maken. Waarom niet antwoorden: 'omdat de Ark van Noah volgens sommigen op de berg Ararat is gestrand'. Onbegrijpelijk, die uitleg, maar als je niet hoeft te rationaliseren, dan moet je tevreden zijn met een irrationele uitleg. Is dat ook niet wat de theologie doet? Cirkels proberen uitleggen als vierkanten? Zijn Gods wegen niet ondoorgrondelijk? Hoe kunnen we dan ook maar iets maken van eender wat Hij gezegd heeft?

'Kabouters, kabouters, ... is iets helemaal anders dan God', grommelt de gemiddelde gelovige. 'Nee!', zeg ik. 'Er is evenveel reden om in kabouters te geloven als in een god.' Wie zei ook alweer 'I don't believe in God, because I don't believe in Mother Goose'? Clarence Darrow, natuurlijk!

Geef mij goede redenen waarom geloven in God anders is dan dat kinderen geloven in Sinterklaas.

Zolang gelovigen zich niet moeten verantwoorden voor hun geloofsovertuigingen geraken we geen meter vooruit. Niemand gaat een 'rationele' uitleg respecteren van een psychoot. Wel, dan?Het op zich al een vorm van hypocrisie mensen hun geloofsovertuigingen te respecteren terwijl daar geen verantwoording voor nodig is of als die geloofsovertuiging op niks slaat. Dit gebrek aan de noodzaak aan verantwoording komt door 1) het feit dat geloven in groep de kritische zin afstompt (iedereen gelooft a en als iedereen het gelooft, dan is men geen uitleg meer nodig, en 2) de dubieuze mentaliteit dat je voor alle geloofsovertuigingen respect moet hebben. Vooral dat laatste is één van de meest fundamentalistische vormen van politieke correctheid. Het heeft ons gebracht waar we nu zijn: contesterende religies als resultaat van die melige beleefdheid. En religie als sociaal geaccepteerde geestesziekte.