Je als een vrouw voelen

Net enkele momenten geleden zag ik op Vitaya een vrouw een andere ‘troosten’ door te vragen of het waar is dat ze zich niet meer als vrouw voelde. Variaties op deze zinledige metafoor zijn: ‘de vrouw in je kwijt zijn’, ‘je geen vrouw meer voelen’ of zoals Shania Twains ‘Man, I feel like a woman tonight’. Alle postmodernistische gender/feministische studies ten spijt lijkt de opvatting dat vrouw zijn iets essentieels heeft. Wat is die essentie dan?
Wat een vrouw tot een vrouw maakt hangt af van de benadering: je zou kunnen zeggen dat een vrouw het vrouwelijk geslacht van de homo sapiens sapiens is. Ik weet niet of vrouwen die stellen zich niet meer vrouw te voelen zichzelf daarmee buiten de categorie van de homo sapiens sapiens zien, en er liever terug bij willen horen. Het is immers onmogelijk je eigen biologische geslachtelijkheid te overstijgen – tenzij je van geslacht verandert, chirurgisch of kwa attitude. Of niet?

Een andere benadering is van de culturele antropologie: je als vrouw voelen is je zo voelen dat je ‘past’ in een profiel dat van cultuurswege wordt opgedrongen. Zou het dat zijn wat vrouwen bedoelen wanneer ze ‘geen vrouw meer zijn’. ‘Ik wil terug vrouw zijn want op dit moment past mijn sociaal profiel er niet in’. Het kan, maar het verklaart geen karakteriële verschillen tussen vrouwen.

Nóg een andere benadering is die van je niet meer vrouw voelen als je er emotioneel onderdoor zit. En dat is nu net waar de postmodernistische studies en alle politieke correctheid ten spijt hun werk niet hebben gedaan: het eveneens op emotioneel vlak cultureel ingebakken gedragspatroon. In de simpele metafoor van je niet meer als vrouw voelen zit de gendergebonden houding die vrouwen zich willen/moeten aanmeten willen ze ‘als vrouw’ (wat dat ook is) hun identiteit beleven en erkend zien.

Curieus genoeg gaat dezelfde metafoor niet op voor mannen. Een man die jammerend smacht naar zijn hersteld man-zijn door te zeggen dat hij zich terug man wil voelen gooit waarschijnlijk hoge ogen op. In dat verschil zit hem die zelfvernederende metafoor van ‘je als vrouw voelen’: een vrouw ‘hoort’ bepaald gedrag te vertonen. Haar essentie is haar identiteit te definiëren aan de hand van ‘vrouwelijke taalspelen’. Is het dan niet ironisch dat vrouw net kan betekenen dat je je emotioneel laat gaan? Mogen vrouwen zich juist niet emotioneel labieler opstellen dan mannen? Huilen, janken, tranen - worden die niet geassocieerd met vrouw zijn? Misschien is een vrouw paradoxaal méér vrouw als ze zich terug vrouw wil voelen?

Mannen lijden onder een speciaal voor hen ontwikkeld emotioneel gedragspatroon en aanverwante metafoor: een echte man zijn. Zou er een darwinistische verklaring voor zijn?
Homo’s, lesbo’s, transseksuelen en interseksuelen hebben het misschien nog moeilijker op dat vlak. Voor hen is er de spanning tussen biologische geslachtelijkheid en de verwachtingspatronen van hun cultuur. Het lijkt erop dat een seksuele identiteit een cultureel gegeven is, eerder dan een biologisch gegeven. Het homoseksueel potentieel is in iedere mens aanwezig, maar een cultuur lijkt er restricties op te hebben. Sommigen integreren met succes een heteroseksuele identiteit in hun persoonlijkheid, anderen krijgen in hun opvoeding geen kans hun homoseksuele identiteit te ontwikkelen. Is het geen discriminatie van homo's of lesbo's als je alleen hetereo wil zijn?

Gelukkig dat je als vrouw voelen of een man zijn niet impliceert dat je hetero moet zijn. Daar is die metafoor te vaag voor. Misschien moeten we eens proberen te luisteren naar wat mensen zeggen en het los te koppelen van hun biologische geslachtelijkheid. Ik voorspel maffe inzichten.