Dehaene doet aan definitional retreat

Dehaene betuigde zijn spijt na de uitspraak dat 'als hij nu in de politiek zou stappen, dat hij dan bij de socialisten zou gaan' (parafrase). Wel, spijt is veel gezegd. Hij heeft zijn uitspraak verduidelijkt.
Wie zegt 'als ik nu in de politiek zou stappen, dan zou ik bij de socialisten gaan', die is duidelijk over die mogelijkheid. Toch, Dehaene poneert een stelling, maar wanneer hij op de vingers wordt getikt doet hij een definitional retreat. Zo stelt hij dat die uitspraak uitging van een hypothetische situatie, terwijl hij nu niet in de politiek kan/wil stappen. Hij past dus zijn stelling op zo'n manier aan dat ze correct blijft. Een voorbeeld:

A: 'Ik ben nog nooit op vakantie geweest.'
B: 'Hoe kan dat nu! Vorig jaar ben je naar Aruba gegaan!'
A: 'Ja, maar dat noem ik geen vakantie.'

Er is hier geen sprake van een denkfout, maar een rhetorische zet om de eigen stelling staande te houden door haar te herdefiniëren op zo'n manier dat ze, ondanks de aanval, correct blijft.


We komen die niet veel tegen, die definitional retreat. Toch is het een courante manier om het gelijk te behouden. De spreker kan, zelfs bona fide, zijn stelling verdedigen door middel van de volgende intro's:

• Wat ik eigenlijk bedoelde was ...
• Je hebt me verkeerd begrepen. Wat ik zei was ...
• Ik bedoelde dat op die manier ...
• Dan heb je mij verkeerd begrepen. Wat ik meende was ...
• Met x bedoel ik eigenlijk y.
• Het is a dat ik bedoel. - Je wilt dus zeggen dat je b. - B! Dat is toch wat ik zeg!
• Bij scheldwoorden: 'Ik bedoelde dat positief!'
  

De defintional retreat is verwant aan de stropopredenering in die zin dat men voor zichzelf een 'versie' opzet die moeilijk aanvechtbaar is/wordt.