Tegen zelfbeschikking?

Onlangs stootte ik op het volgende vraagstuk: is het moreel verantwoord gezonde organen te 'oogsten' van terminale patiënten om geneeslijke patiënten te helpen?

Nee, niet als de terminale patiënt van dienst er tegen is dat men organen uit haar lichaam haalt. Maar is dat niet een antwoord dat wij, volgelingen van het geloof in autonomie, als honden van Pavlov ophoesten? Gaan wij er niet steeds van uit de het individu en zijn autonomie hoge goeden zijn in onze cultuur, die prioriteit krijgen?

Bekijk het eens zo. Een patïënt kan redenen hebben om het oogsten te beletten. Zijn er goede redenen om niet in je lijf te laten snijden als je dan toch al terminaal bent? Een paar voorbeelden:

1. Ik wil het gewoon niet.


2. Het mag niet van mijn geloof.


3. Ik wil dat mijn lijf heel is bij het overlijden.

Deze redenen vind ik flauwekul. Het gewoon niet willen legt niets uit en is bijgevolg geen acceptabele reden om ertegen te zijn. 'Het mag niet van mijn geloof' is al even redenloos: zelfs al mag het niet, dan nog kun je het doen. Overigens zegt het iets over de god die aanbeden wordt: hij of zij of het heeft liever dat je lijf heel is, dan dat je het lijden vermindert in de wereld. Zo'n god kun je verwijten van een eenzijdige uitleg. Fysieke integriteit koste wat kost willen behouden zelfs al kan de aantasting ervan positieve gevolgen hebben is freaky op zijn zachtst gezegd.

Als je door orgaandonatie als terminale patiënt iemands leven kunt redden en daarmee niet alleen de te genezen persoon gelukkig maakt maar ook al diens aanverwanten, dan moet je de bovenstaande redenen nog eens bekijken. Ze komen allemaal als eenzijdig en egoïstisch over. Misschien is zelfbeschikking in zo'n situaties en dan op zo'n manier een afkeurenswaardig zijdelings effect van de waarde van de autonomie. Een terminale patiënt is moreel verplicht zijn nog bruikbare organen af te geven aan de geneeskunde als hij of zij daarmee het leed kan verminderen in de wereld of het geluk kan vermeerderen.

Zelf heb ik acceptabele redenen om orgaandonatie te weigeren. Ik zeg NEE tegen orgaandonatie in de volgende omstandigheden.

1. als mijn leven daardoor wordt verkort (en dan nog valt te bezien wat de meerwaarde zal zijn van 'langer te leven' als terminale patiënt)


2. als mijn leven daardoor leedvol wordt - als het verwijderen van dat orgaan ondraaglijke pijnen met zich meebrengt

Je kan zeggen dat als je levenscomfort in het gedrang komt, je het niet moet doen. Spijtiggenoeg is dit als richtlijn vaag taalgebruik waardoor je pipo's gaat krijgen die de eerstvernoemde flauwe redenen in die context zullen plaasten. En dan ben je weer aan het begin.

Vind dus maar al goede redenen waarom men jouw terminaal lijf niet zou versnijden om anderen te helpen.